030-2299800
Autisme-pionier Hans Asperger bracht kwetsbare kinderen in levensgevaar

De Weense kinderarts Hans Asperger hielp mee aan het ‘euthanasie-programma’ voor zieke en gehandicapte kinderen van het nazi-regime. Dit blijkt uit een onlangs gepubliceerd Oostenrijks onderzoek.

Hans Asperger art mei18De Oostenrijkse kinderarts Hans Asperger (1906-1980), pionier op het gebied van autisme, staat bekend om zijn humane en optimistische kijk op kinderen met ontwikkelingsproblemen. Zo zou hij tijdens het nazi-regime de toestand van deze kinderen regelmatig mooier hebben afgeschilderd dan in werkelijkheid het geval was om ze te redden van het ‘euthanasie’-programma. Het is onduidelijk in hoeverre dit beeld op waarheid berust.
Zeker is wel dat Asperger tijdens de Tweede Wereldoorlog tientallen zieke en gehandicapte kinderen in levensgevaar heeft gebracht. Dit blijkt uit een recente studie van medisch historicus Herwig Czech van de Medische Universiteit van Wenen. Tijdens de oorlog verwees Asperger kinderen die in zijn ogen ‘onleerbaar’ waren naar de beruchte Oostenrijkse kliniek Am Spiegelgrund, bestemd voor kinderen die in de ogen van het regime ‘geen nut’ hadden voor de maatschappij.

Volgens Czech, wiens onderzoek onlangs werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Moleculair Autism, had Asperger als hooggeplaatst kinderarts kunnen weten dat dit voor hen de dood zou kunnen betekenen.
De bevindingen van Czech, die acht jaar onderzoek deed naar Aspergers functioneren tijdens de Tweede Wereldoorlog, zorgen op dit moment voor veel ophef in de internationale autisme-gemeenschap.

 

‘Goede autist’ 

Tussen 1940 en 1945 stierven er in de Oostenrijkse kliniek Am Spiegelgrund ongeveer achthonderd zieke en gehandicapte kinderen, van wie velen werden omgebracht in het ‘euthanasie-programma’ van de instelling - onder andere door middel van vergassing en het kunstmatig opwekken van longontsteking. In de kliniek werden ook wetenschappelijke experimenten uitgevoerd met kinderen. 

De diagnose syndroom van Asperger werd vanaf de jaren negentig van de vorige eeuw gegeven aan mensen die, behalve over autisme-kenmerken, ook beschikten over een normale tot hoge intelligentie. De in 2013 gepubliceerde meest recente versie van het veelgebruikte psychiatrisch handboek DSM kent echter nog maar één autisme-diagnose: de ‘autismespectrumstoornis’. 

‘Blijkbaar is Asperger toch niet de God waarvoor sommigen hem tot nu toe hielden’, zegt Shell-ingenieur Diederik weve (60), een belangrijk voorvechter in Nederland voor de acceptatie en emancipatie van mensen met autisme. Weve nam jaren geleden al welbewust afscheid van de diagnose syndroom van Asperger die hij zelf op 51-jarige leeftijd kreeg. Sindsdien noemt hij zichzelf - afhankelijk van de situatie - ‘autist’, ‘autistische volwassene’ of ‘volwassene met autisme’. Weve: ‘De term Asperger wordt naar mijn mening te veel gebruikt om een tweedeling in stand te houden onder mensen met autisme’, zegt hij. ‘Waarbij men dan Asperger vindt staan voor de slimme en dus goede autist.’ 

Weve vindt het onderzoek van Czech zinvol. ‘We weten nu hoe het tijdens de oorlog precies is gegaan met Hans Asperger.’ Maar hij hoopt óók dat ‘de man en zijn werk’ in de toekomst zullen worden gescheiden.  Weve: ‘Asperger heeft heel veel betekend voor ons huidige begrip van autisme, heel belangrijk is bijvoorbeeld zijn inzicht dat autisme óók kan voorkomen bij mensen met een normale tot hoge intelligentie en niet alleen bij mensen met een verstandelijke beperking.’
 

Uta Frith 

Asperger beschreef in 1938 als eerste kinderen met autistische eigenschappen, nog voordat de andere bekende autisme-pionier Leo Kanner dat in 1943 in de Verenigde Staten deed. De groep kinderen die Asperger jarenlang bestudeerde beschikte over een normale tot hoge intelligentie en de kinderarts roemde regelmatig hun bijzondere talenten. Hij noemde ‘a dash of autism’ (‘een vleugje autisme’) onmisbaar voor succes op het gebied van kunst en wetenschap.  

Opmerkelijk genoeg werd het syndroom van Asperger pas in 1992 opgenomen in de International Classification of Diseases (ICD) van de World Health Organisation (WHO) - twee jaar later volgde de DSM. Dat het zo lang duurde had alles te maken met de Duitse taal waarin Asperger in 1944 zijn proefschrift publiceerde, die werd door de internationale wetenschappelijke gemeenschap nauwelijks beheerst.  

Dat Aspergers gedachtengoed uiteindelijk toch tot deze gemeenschap doordrong, is vooral te danken aan de vooraanstaande Britse autisme-expert Lorna Wing. Zij gaf de inmiddels bekende Britse autisme-expert van Duitse afkomst Uta Frith de opdracht om Aspergers proefschrift te vertalen. Zo verscheen in 1991 Friths standaardwerk Autism and Asperger Syndrome. 

In een reactie in de Britse krant The Guardian schreef Frith onlangs dat zij erg is geraakt door het nieuws over Aspergers rol in de Tweede Wereldoorlog. Volgens haar is het nu ‘aan de autisme-gemeenschap’ om te beslissen over het al dan niet voortbestaan van de naam Asperger syndroom. 
 

Door onze redacteur Julie Wevers

Om de website goed te laten functioneren en te verbeteren gebruiken wij cookies. Als u de website verder gebruikt dan gaat u hiermee akkoord. Zie onze privacyverklaring, die ook geldt als u lid wordt of zich aanmeldt voor nieuwsbrieven.