Hoogbegaafd en autistisch op school

Sterke en zwakke punten  

Hoogbegaafde én autistische leerlingen zitten complex in elkaar. Soms bestaan er grote verschillen tussen waar ze wel en niet goed in zijn. Bijvoorbeeld:  

• Hoog IQ, maar moeite met concentratie.  

• Sterk in rekenen, maar zwak in taal.  

• Goed geheugen, maar traag in verwerken.  

• Creatief denken, maar moeite met plannen.  

Deze verschillen maken het moeilijk om te bepalen wat ze nodig hebben. Maar voor elke van deze leerlingen geldt dat ze flinke intellectuele uitdaging nodig hebben. Tegelijkertijd is er een extra behoefte aan structuur en voorspelbaarheid. Bovenal hebben ze begrip nodig voor de soms grote verschillen in waar ze wel en niet goed in zijn.  

Verveling leidt tot problemen 

Als deze leerlingen zich vervelen, kan dat leiden tot: 

Onderpresteren 

• Ze laten niet zien wat ze kunnen. 

• Hun cijfers zijn lager dan je zou verwachten bij hun IQ. 

• Ze raken gedemotiveerd voor school. 

Gedragsproblemen 

• Ze gaan storen in de klas. 

• Ze verzetten zich tegen regels. 

• Ze worden onrustig of agressief. 

Emotionele problemen 

• Ze voelen zich onbegrepen. 

• Hun zelfbeeld wordt lager. 

• Ze krijgen last van angst of somberheid. 

Diagnostiek is belangrijk   

Bij leerlingen die hoogbegaafd en autistisch zijn, is goede diagnostiek belangrijk. Een psycholoog of orthopedagoog moet niet alleen een diagnose geven, maar aanvullend kijken naar de behoeften en de sterke én zwakke kanten. En advies geven over wat de leerling nodig heeft. Deze diagnostiek heet handelingsgerichte diagnostiek. Het gaat niet alleen om een diagnose. Het gaat om wat je ermee kunt doen.  

Niet al deze leerlingen vallen op 

Sommige leerlingen die hoogbegaafd zijn en autistisch zijn juist heel stil. Ze vallen niet op, ze passen zich aan. Dit zijn vaak (maar niet altijd) meisjes. Deze leerlingen hebben ook ondersteuning nodig. Ook al gedragen ze zich onopvallend, ze kunnen zich heel ongelukkig voelen. 

Ouders en professionals moeten samenwerken 

Bij dit type leerlingen is samenwerking tussen verschillende mensen belangrijk. De leerkracht, intern begeleider, de ouders, een psycholoog of orthopedagoog en eventueel hulpverleners buiten school bekijken samen wat de leerling nodig heeft.  

Wat leerkrachten kunnen doen 

Intellectuele uitdaging is het belangrijkste. Hoogbegaafde en autistische leerlingen moeten hun brein kunnen gebruiken. Intellectuele uitdaging kun je bieden met: 

Verrijking 

• Extra opdrachten naast de reguliere lesstof. 

• Dieper ingaan op onderwerpen die hen interesseren. 

• Zelfstandig onderzoek laten doen. 

• Projecten waarbij ze creatief kunnen zijn. 

Versnelling 

• Sneller door de lesstof heen mogen gaan. 

• Moeilijkere opdrachten. 

• Werken op een hoger niveau. 

• Eventueel een klas overslaan. 

Tijdsbeperking 

• Stof aanbieden in kortere tijd. 

• Herhaling overslaan als het niet nodig is. 

• Meer tijd voor uitdagende taken. 

Bied afwisseling tussen uitdaging en rust  

Hoogbegaafde leerlingen met autisme hebben intellectuele uitdaging nodig, maar ze raken ook snel overprikkeld. Ze hebben dus voldoende rust nodig. De school moet zorgen voor een goede balans:  

• Uitdagende taken afwisselen met rustige momenten.  

• Rekening houden met prikkels in de klas.  

• Rustige plekken beschikbaar maken.  

• Voldoende pauzes inbouwen.  

Bied structuur waar nodig   

Structuur is voor deze leerlingen heel belangrijk. Help ze met: 

• Planningen maken. 

• Taken in stappen verdelen. 

• Overzicht houden.  

• Deadlines halen. 

• Zet zo nodig visuele hulpmiddelen in zoals een planningsbord. 

Erkenning van hun manier van leren 

Het is belangrijk dat leerkrachten begrijpen dat deze leerlingen op een andere manier leren. Dat betekent: 

• Accepteren dat ze op hun eigen manier tot een antwoord komen. 

• Ruimte geven voor kritische vragen. 

• Niet verplichten om uit te leggen als ze het antwoord al weten. 

• Waarderen dat ze verbanden leggen. 

Ondersteuning bij zwakke kanten 

Hoogbegaafd zijn betekent niet dat alles vanzelf gaat. Het autisme kan bovendien sommige talenten van een hoogbegaafde leerling in de weg zitten. Zwakke kanten bij deze leerlingen zie je vaker terug op de volgende gebieden. 

Executieve functies 

• Planning en organisatie. 

• Overzicht houden. 

• Aandacht verdelen. 

• Flexibel denken. 

Sociale vaardigheden 

• Omgaan met leeftijdsgenoten. 

• Samenwerken in groepjes. 

• Conflicten oplossen. 

Werkhouding 

• Doorzetten bij moeilijke taken. 

• Omgaan met fouten maken. 

• Taken afmaken. 

Leerkrachten kunnen helpen door structuur te bieden. Door de leerling aan te leren hoe je een planning maakt en door sociale vaardigheden te oefenen. 

Wat ouders kunnen doen   

Wees een veilige thuisbasis   

Als ouder ben je de veilige haven voor je kind. Thuis mag je kind zichzelf zijn. Zonder druk. Zonder verwachtingen. Geef je kind onvoorwaardelijke liefde en begrip voor moeilijke dagen. Zorg voor ruimte om te ontspannen. En neem de tijd om te praten over wat jouw kind bezighoudt.  

Praat met je kind   

Praat met je kind over hoogbegaafdheid en over autisme. Leg uit wat het betekent. Bespreek de sterke kanten, maar ook de moeilijke kanten. Je kind moet begrijpen waarom dingen anders gaan. Waarom school misschien saai is. Of waarom vriendjes maken soms moeilijk is. Deze kennis helpt je kind om zichzelf te accepteren.   

Werk samen met school   

Houd contact met de leerkracht. Deel informatie over je kind. Vertel wat thuis goed gaat en wat moeilijk is. Samen kun je zorgen voor een goede aanpak die werkt voor je kind, op school én thuis. Als de school niet goed aansluit bij de behoeften van je kind, mag je vragen om aanpassingen. Soms helpt het om de psycholoog of orthopedagoog van je kind te vragen om ook met school te praten of een advies te geven. Is die er niet? Oudervereniging Balans of Ouders & Onderwijs kunnen je adviseren. 

Stimuleer activiteiten buiten school   

Op school krijgt je kind misschien niet genoeg uitdaging. Dan kun je thuis en in de vrije tijd zorgen voor extra stimulans:  

• Bezoek musea of tentoonstellingen.   

• Doe experimenten.   

• Lees samen boeken.   

• Praat over interessante onderwerpen.   

• Laat je kind sporten of muziek maken.   

Die activiteiten hoeven echt niet allemaal intellectueel te zijn. Ook lichaamsbeweging en natuur zijn belangrijk. Ze helpen je kind om te ontspannen en zich breed te ontwikkelen.   

Zoek gelijkgestemden   

Het helpt als je kind andere hoogbegaafde kinderen ontmoet. Dan voelt je kind zich minder alleen en is er herkenning. Er zijn speciale clubs en activiteiten voor hoogbegaafde kinderen. Informeer hiernaar bij organisaties voor hoogbegaafden. De Stichting Hoogbegaafd heeft er een aantal op een rijtje gezet.   

Wil je meer weten of hoogbegaafdheid, kijk dan op de site van het Kenniscentrum Makkelijk Lerenden.