Pesten is een probleem van alle (leef)tijden. Het gevoel dat je er niet bij hoort, kan veel verdriet en stress geven. Het kan zelfs zorgen voor een ontwikkelingsachterstand. De houding van de groep (op school, op het werk of in een woongroep) én van de leiding is essentieel: als iedereen er mag zijn, is de kans op pesten veel kleiner.
Pesten is als iemand herhaaldelijk en bewust pijn of verdriet wordt aangedaan. Dat kan fysiek, verbaal of psychologisch zijn en is schadelijk. Bij pesten is er altijd sprake van machtsongelijkheid. De pester is (fysiek) sterker, of iemand wordt gepest door een groepje. Bij plagen is er geen sprake van machtsongelijkheid. Dat zijn onschuldige grapjes die over en weer gaan, of steeds gericht zijn op iemand anders in de groep.
Mensen met autisme lopen 2 tot 4 keer meer kans om gepest te worden, blijkt uit verschillende onderzoeken. Dat komt omdat zij ‘buiten de norm’ vallen. Als je buiten de norm valt, op wat voor manier dan ook, ben je al snel het slachtoffer van pesten. Mensen met autisme lopen ook meer risico om zelf te gaan pesten, vaak als reactie op eerder slachtofferschap.
Kinderen met autisme hebben vaak van nature een wat vertraagde sociale ontwikkeling. Als ze gepest worden, gaan ze uit angst of schaamte steeds meer sociale situaties uit de weg. Dat maakt het extra lastig om pesten te voorkomen. Kinderen met autisme hebben juist veel oefening nodig om sociaal vaardiger te worden.
Pesten komt veel voor en gebeurt het meest in de schoolperiode. Maar pesten komt ook voor in werksituaties en zelfs onder ouderen. Scholen hebben tegenwoordig vaak een pestprotocol. Maar dit protocol is vaak niet effectief, vooral voor de kinderen die dit het hardst nodig hebben. Dat blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit van Groningen.
Toch zijn er ook manieren om pesten te voorkomen. Is de groepsnorm dat iedereen er mag zijn en dat diversiteit prima is? Dan lopen kinderen en volwassenen die net even anders zijn minder risico om gepest te worden.
Zo’n groepsnorm ontstaat niet zomaar. De houding van ouders, leerkrachten, begeleiders en werkgevers is belangrijk. Gelukkig houdt het pesten vaak op als kinderen ouder worden, een vervolgopleiding doen of werk vinden dat bij hen past. Dan vallen ze namelijk wél binnen de groepsnorm.
Er zijn verschillende vormen van pesten. Zoals slaan, schoppen, uitschelden, dingen afpakken of stukmaken van een ander. Een andere zeer schadelijke vorm is vrij onzichtbaar: buitensluiten. Door veel wetenschappers wordt buitensluiten zelfs als het meest schadelijk gezien. Structurele relationele uitsluiting en roddelen wordt door veel wetenschappers als de meest slopende en ingrijpende vorm van pesten gezien, omdat het de kern van ons sociale zijn aantast.
Buitensluiten is van alle leeftijden en kan op allerlei manieren. Bijvoorbeeld:
Bij buitensluiting krijgt je gevoel van eigenwaarde keer op keer een klap. En je kunt je er lastig tegen verweren. In het AutismeTV-programma Ze sluiten me buiten vertelt ervaringsdeskundige en autismecoach Jeffrey Wijkhuisen hierover. Zijn schooltijd was voor hem een moeilijke periode. De NVA ging met hem en met hoogleraar en onderwijspsycholoog Carolien Rieffe in gesprek.
Cyberpesten of online pesten komt veel voor. Onder kinderen én volwassenen. Bijvoorbeeld via e-mail, berichtenapps en games die je online tegen anderen speelt. Ook komen er steeds vaker vormen van misbruik voor die online plaatsvinden, zoals grooming, sextorsion en nepafbeeldingen gemaakt via deep fakes. Je kunt vormen van cyberpesten melden en je cyberweerbaarheid leren vergroten via internetsporen.nl
Pesten kan heftige gevolgen hebben. Het kan zorgen voor hoofdpijn, buikpijn en moeite met slapen. Daarnaast voor angst, eenzaamheid en somberheid.
Pesten verlaagt je zelfbeeld en verstoort de ontwikkeling van je eigen identiteit. Je gaat langzaam geloven wat de pester of pesters tegen je zeggen. Als je steeds genegeerd wordt of buitengesloten, ga je zelf denken dat je blijkbaar niet de moeite waard bent.
Soms kan pesten het leven van iemand zo beïnvloeden dat het leidt tot suïcidale gedachten of suïcide. Heb je zelf last van suïcidale gedachten? Of maak je je zorgen om iemand? Neem dan contact op met 113 Zelfmoordpreventie. Je kunt chatten via 113.nl, of bellen naar 113.
Meer hierover weten? Zie ook de Factsheet Suïcidaliteit en autisme (pdf) van de NVA en 113 Zelfmoordpreventie. Hierin staat ook wat je kunt doen als je te maken krijgt met een persoon met autisme die aan zelfmoord denkt.
Van je afslaan? Terugpesten? Negeren? Wat kun je het beste doen als je wordt gepest? Erover praten met iemand die jij vertrouwt is altijd de eerste stap. Blijf er niet alleen mee zitten. Vertel het aan je ouders, de leerkracht, je werkgever, een aardige collega of iemand anders die jij vertrouwt.
Pesten is nooit oké. En het stopt ook meestal niet vanzelf. Soms is een gesprek met de pester al genoeg. Hier kan ook iemand bij zijn, als je dit fijn vindt. Bedenk ook dat pesten nooit jouw schuld is. Niemand vraagt erom om gepest te worden.
Pesten gebeurt vrijwel altijd vanuit een machtspositie. Iemand voelt zich sterker dan een ander en buit dat uit. Zo denkt de pester zelf populairder te worden. Anderen sluiten zich liever aan bij een pester, zodat ze zelf geen slachtoffer worden.
Opkomen voor iemand die wordt gepest is ook lastig. Mogelijk word je dan zelf de volgende keer ook gepest. Pesten in een klas of groep betekent dus altijd dat er mensen meehelpen, toekijken of nietsdoen. Dit houdt het pesten in stand. Als de hele groep het pestgedrag niet tolereert, dan stopt het heel snel.
Een pester heeft niet altijd door wat pesten doet met het slachtoffer. Soms kan een pester zich slecht in een ander inleven. Dan is er meer nodig dan alleen een gesprek. Het kan ook dat de pester zelf is gepest en nu de situatie probeert om te draaien. Zo wordt de pester zelf tenminste niet (weer) het slachtoffer. De pester heeft dan ook hulp nodig.
Pesten heeft een diepgaande impact op kinderen én de klas als geheel. In het kennisdossier van Wij-leren.nl Academie ontdek je hoe pesten verweven is met de onderlinge dynamiek in de groep en hoe jij als leerkracht hierop kunt ingrijpen.
Je ontdekt hoe je als leerkracht bewust kunt sturen op sociale veiligheid, groepsvorming en positieve interacties en welke strategieën kunnen werken om pestgedrag te voorkomen.
Twijfel je over wat je moet doen? Of weet je niet waar je moet beginnen? Dan kun je ons altijd bellen of mailen.
Deze website maakt gebruik van cookies om goed te functioneren. Als je wilt aanpassen welke cookies we mogen gebruiken, kan je jouw cookie-instellingen wijzigen. Meer informatie is beschikbaar in onze privacyverklaring.
