Autisme en hoogbegaafdheid

Autisme en hoogbegaafdheid

Sommige mensen zijn zowel hoogbegaafd als autistisch. Ongeveer 3 procent van de mensen met autisme is ook hoogbegaafd. Dat is iets meer dan in de algemene bevolking.

Geen direct verband

De combinatie van een hoog IQ (130 of hoger) én autisme maakt het leven ingewikkeld. Je hebt sterke en zwakke kanten door je hoogbegaafdheid. Je hebt ook uitdagingen en sterke kanten door het autisme. Er is geen direct verband tussen hoogbegaafdheid en autisme, ook al komt hoogbegaafdheid iets vaker voor bij mensen met autisme dan bij anderen. Hoogbegaafdheid en autisme zijn 2 aparte dingen. Ze kunnen wel samen voorkomen bij dezelfde persoon.

Hoe herkennen?

Er zijn vaak grote verschillen in hoe iemand functioneert:

• Je bent bijvoorbeeld sterk in logisch denken, maar zwak in sociale contacten.
• Je hebt een groot geheugen voor feiten, maar ook moeite met overzicht.
• Je leest heel goed technisch, maar ook langzaam.
• Je snapt complexe theorie, maar vindt praktische dingen moeilijk.

Deze verschillen heten discrepanties. Ze maken het lastig om te zien wat iemand nodig heeft.

Overeenkomsten tussen hoogbegaafdheid en autisme

Sommige kenmerken komen bij beide voor. Daarom is het moeilijk om ze uit elkaar te houden:

• Sterke focus op details Zowel hoogbegaafde als autistische mensen kunnen sterk gericht zijn op details. Bij hoogbegaafdheid komt dit uit nieuwsgierigheid en omdat zij veel details waarnemen. Bij autisme meer omdat de waarneming anders is en daardoor details eerder opvallen dan het totaalplaatje.
• Intense interesses Beide groepen kunnen zich volledig verliezen in een onderwerp. Bij hoogbegaafdheid is dit meer emotioneel en breed. Bij autisme meer dwangmatig en smal.
• Moeite in sociale situaties Hoogbegaafde mensen voelen zich anders, vooral omdat ze op een andere manier denken, voelen en communiceren. Autistische mensen voelen zich anders omdat ze sociale regels niet intuïtief aanvoelen.
• Behoefte aan duidelijkheid Hoogbegaafde mensen willen graag weten wat er van hen verwacht wordt vanwege hun perfectionisme en hun behoefte ‘erbij te horen’. Autistische mensen hebben structuur nodig als houvast.
• Gevoeligheid voor prikkels Beide groepen kunnen gevoelig zijn voor geluiden, licht of drukte. Bij hoogbegaafdheid komt dit doordat zij prikkels intens ervaren en deze ‘hard’ binnenkomen. Bij autisme door moeite met het filteren van prikkels.

Verschillen tussen hoogbegaafdheid en autisme

Er zijn ook belangrijke verschillen:

• Verbeelding Hoogbegaafde mensen hebben vaak een rijke fantasie. Ze verzinnen makkelijk verhalen en spelletjes. Bij autisme is verbeeldingskracht vaak minder ontwikkeld.
• Flexibiliteit Hoogbegaafde mensen denken creatief en kunnen razendsnel schakelen tussen ideeën. Autistische mensen volgen vaak liever een vast patroon en hebben moeite met veranderingen.
• Communicatie Hoogbegaafde mensen zijn vaak verbaal sterk en gevoelig voor de emoties van anderen. Autistische mensen kunnen moeite hebben met non-verbale communicatie en subtiele hints.

Maskeren of camoufleren

De sterke en zwakke kanten van autisme en hoogbegaafdheid kunnen elkaar 'verstoppen'. Dit noemen we maskering of camouflage.

Voorbeelden van maskering:

• Je gebruikt je intelligentie en je geheugen om je leesproblemen te verbergen.
• Je compenseert zwakke sociale vaardigheden door regels uit je hoofd te leren.
• Je sterke woordenschat maskeert dat je moeite hebt met gesprekken.

Door te maskeren zien anderen je problemen niet. Ook professionals kunnen het moeilijk hebben om mensen die hoogbegaafd én autistisch zijn te herkennen.

Waarom het moeilijk te ontdekken is

Er zijn drie redenen waarom het vaak gemist wordt:

1. Kenmerken lijken op elkaar. Sommige kenmerken van hoogbegaafdheid lijken op kenmerken van autisme. Zoals hierboven beschreven.
2. Professionals kunnen eenzijdig denken. Een professional ziet soms alleen de hoogbegaafdheid. Of alleen het autisme. Niet beide tegelijk. Professionals hebben vaak geen kennis van beide gebieden.
3. Er is te weinig kennis. Over autistische hoogbegaafden is nog weinig onderzoek gedaan. Professionals weten er vaak te weinig van.

Misdiagnoses komen voor

Soms krijgen mensen een autismediagnose terwijl ze eigenlijk alleen hoogbegaafd zijn. Hun gedrag lijkt op autisme, maar komt eigenlijk voort uit hoogbegaafdheid. Ook komt het voor dat hoogbegaafdheid over het hoofd wordt gezien bij mensen met autisme. De aandacht gaat dan alleen uit naar de beperkingen. Beide situaties zijn niet goed. Je hebt begeleiding nodig die bij je past.

Wat heb je nodig?

Als je hoogbegaafd en autistisch bent, heb je speciale begeleiding nodig:

• Intellectuele uitdaging (voor je hoogbegaafdheid).
• Structuur en voorspelbaarheid (voor het autisme).
• Begrip voor je sterke en zwakke kanten.
• Een veilige omgeving waar je jezelf kunt zijn.

Herkenning is belangrijk

Sommige mensen ontdekken pas laat dat ze hoogbegaafd zijn. Misschien pas op volwassen leeftijd. Veel mensen die daar pas op latere leeftijd achter komen, kunnen dan pas voor zichzelf verklaren waarom zij zich altijd al anders voelden. Of waarom zij zich zoveel verveelden op school. En waarom aansluiting met leeftijdsgenoten niet altijd makkelijk ging. Als je weet dat je hoogbegaafd bent, kun je beter begrijpen wie je bent. En kun je beter kiezen wat bij je past.

• Wil je meer weten of hoogbegaafdheid, kijk dan op de site van het Kenniscentrum Makkelijk Lerenden.