Overprikkeling en onderprikkeling

Overprikkeling en onderprikkeling

Vrijwel alle mensen met autisme raken soms of regelmatig overprikkeld. Sommige mensen hebben juist last van onderprikkeling. En bij sommigen wisselen onderprikkeling en overprikkeling elkaar af. Wie overgevoelig is voor prikkels, reageert heel sterk op ‘gewone’ zintuiglijke prikkels. Ondergevoelig wil zeggen dat je niet of weinig reageert op prikkels.

In het kort

  • Overprikkeling kan op veel verschillende manieren ontstaan: zintuiglijk, maar net zo goed door emoties en gedachten.
  • Probeer rust in te plannen voorafgaand aan seks.
  • Sommige autistische mensen ervaren vooral onderprikkeling in hun (seks)leven.
  • Communiceer duidelijk als je overprikkeling of onderprikkeling ervaart.

Overprikkeling

In een seksuele situatie is overprikkeling soms een uitdaging. Overprikkeling kan op veel verschillende manieren ontstaan: zintuiglijk, maar net zo goed door emoties en gedachten. Misschien ervaar je bijvoorbeeld sociale druk of miscommunicatie, of raak je overweldigd door de onbekendheid met een bepaalde situatie. Dikwijls gaat het om een combinatie van allerlei factoren die gedurende de dag of de week óf gedurende de seks zijn opgebouwd.

Als je zelf niet (tijdig) doorhebt dat je overprikkeld raakt, kan dat een vervelende situatie voor je opleveren en je seksuele activiteit verstoren. Je kunt bijvoorbeeld eigenlijk helemaal geen ruimte in je hoofd hebben voor seks en daardoor tijdens een vrijpartij blokkeren.

Hoe je dit kunt voorkomen? Probeer rust in te plannen voorafgaand aan seks. Of maak het voorspelbaar (zie ook (On)duidelijkheid en verandering). Zo blijft seks aangenaam.

Voor een aantal mensen is solo- of partnerseks juist een manier om te ontladen of om rust te vinden.

Ook voor mensen met autisme en een verstandelijke beperking kan het belangrijk zijn om te leren herkennen wanneer zij seks hebben om te ontladen en wanneer zij seks hebben om het plezier van de seks zelf.

Onderprikkeling

Sommige autistische mensen ervaren vooral onderprikkeling in hun (seks)leven. Ze zijn verveeld of ervaren gevoelens van leegte. Als gevolg daarvan gaan sommigen veel masturberen of porno kijken. Daar is op zich niets mis mee, zolang je nog geniet van seks en het je niet belemmert in andere activiteiten in je leven. (zie ook Specifieke interesses)

Soms wordt onderprikkeling beschreven als het niet voelen van bijvoorbeeld honger, pijn, emoties of eigen grenzen en behoeftes. Hierover kun je meer lezen onder Interoceptie en alexithymie.

Wat werkt voor jou?

Om van seks te kunnen genieten is het belangrijk om te ontdekken welke vorm en mate van prikkeling bij jou past. Het is goed mogelijk dat jouw eventuele partner dit op een andere manier ervaart, of jouw overprikkeling of onderprikkeling niet opmerkt. Ga hierover met je partner in gesprek en ga samen op zoek naar wat voor jullie werkt.

Enkele tips:

  • Communiceer duidelijk als je overprikkeling of onderprikkeling ervaart. (Zie Sociale interactie en communicatie)
  • Maak prikkeling voorspelbaar door af te spreken wanneer je wat gaat doen.
  • Rust vooraf of neem tijdens seks een time-out als je gevoelig bent voor overprikkeling.
  • Gebruik hulpmiddelen om prikkels te remmen of juist te versterken. (Zie Zintuiglijke prikkels)
  • Zoek een (andere) manier van seks die beter bij je past. Op de pagina Meer informatie, hulp en ondersteuning vind je goede algemene websites met informatie en oefeningen hierover.

Aan dit artikel werkte(n) mee

  • Jessica Slijpen, Informatietafel Autisme
  • Jeroen Dewinter, klinisch psycholoog en onderzoeker GGzE, Tilburg University en KU Leuven
  • Annelies Meuleman, ervaringsdeskundig beleidsadviseur

Over de webpagina's autisme en seksualiteit

Je kunt ons altijd bellen of mailen

Twijfel je over wat je moet doen? Of weet je niet waar je moet beginnen? Dan kun je ons altijd bellen of mailen.

Cookies op deze website

Deze website maakt gebruik van cookies om goed te functioneren. Als je wilt aanpassen welke cookies we mogen gebruiken, kan je jouw cookie-instellingen wijzigen. Meer informatie is beschikbaar in onze privacyverklaring.

Cookie instellingen

Strikt noodzakelijk 7 cookies

Je ontvangt strikt noodzakelijke cookies, omdat ze nodig zijn voor het juist functioneren van deze website. Deze cookies kun je niet uitschakelen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Voorkeuren 0 cookies

Deze website slaat jouw voorkeuren op zodat deze bij een volgend bezoek kunnen worden toegepast.

Geen cookies gevonden

Analyse 3 cookies

Deze website analyseert het gebruik ervan, zodat we functionaliteit daarop kunnen aanpassen en verbeteren. De gegevens zijn anoniem.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Tracking 1 cookies

Deze website analyseert je bezoek om de inhoud beter op jouw behoeften af te stemmen.
Naam Leverancier Omschrijving Bewaartijd

Extern 0 cookies

Deze website maakt gebruik van externe functionaliteit, zoals Social Media deelmogelijkheden.

Geen cookies gevonden