Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een vorm van psychotherapie, waarbij iemand leert om anders tegen problemen aan te kijken en er anders mee om te gaan.
Cognitieve gedragstherapie
Wisselwerking
Cognitieve gedragstherapie (CGT) gaat uit van een wisselwerking tussen gebeurtenissen, gedachten, gevoelens, gedrag en de gevolgen van dat gedrag (G-schema). In CGT wordt geoefend met anders denken en anders doen. Soms ligt de nadruk meer op het denken, soms op het gedrag en soms op allebei.
Bij mensen met autisme kan deze wisselwerking beïnvloed worden door informatieverwerkingsproblemen, prikkelgevoeligheid en zogeheten ‘schema’s’. Schema’s zijn een soort diepere overtuigingen die bepalen hoe je kijkt naar jezelf, anderen en de wereld om je heen.
CGT kan je helpen te veranderen wat je denkt, voelt of doet. Daardoor kunnen klachten verminderen, kun je je prettiger gaan voelen en kun je je gedrag veranderen in de door jou gewenste richting. CGT heeft niet meteen effect. Vaak merk je pas na een tijdje dat het je helpt.
Effectief bij angsten
Cognitieve gedragstherapie is een bewezen effectieve behandelmethode voor bepaalde, niet-autismespecifieke problemen, zoals angst of depressie. Voor sommige problemen zijn gerichte CGT-behandelingen (protocollen) ontwikkeld, bijvoorbeeld bij een angststoornis. Mensen met autisme bij wie dit (bijkomende) probleem op de voorgrond staat, zijn soms geholpen met een gerichte therapie voor dat probleem. Of dat ook voor jou geldt, hangt af van je persoonlijke situatie.
Cognitieve gedragstherapie bij autisme
Bij reguliere CGT wordt niet specifiek rekening gehouden met autisme, zoals een andere manier van communiceren, informatie verwerken of problemen met prikkelverwerking. Een goede therapeut zal wel proberen de therapie af te stemmen op de cliënt, zeker in individuele therapie.
Om de mogelijkheden van CGT voor mensen met autisme te verbeteren, worden behandelingen soms aangepast. Voorbeelden van aanpassingen zijn: een iets rustiger tempo en aangepaste communicatie, zoals visuele ondersteuning of concrete taal. Ook helpt het om gebruik te maken van een ‘brugpersoon’: een naaste of coach die helpt om het geleerde in therapie toe te passen in het dagelijks leven of die kan helpen met het huiswerk (indien nodig).
In hoeverre er ruimte is voor maatwerk en in hoeverre er een vastomlijnd protocol gevolgd wordt, verschilt per behandelaar en ggz-instelling.
Voorwaarden
CGT is minder geschikt voor (heel) jonge kinderen met autisme. Cognitieve gedragstherapie werkt namelijk met ‘cognities’ of gedachten. Daarvoor moet het cognitieve bewustzijn voldoende ontwikkeld zijn.
Voorwaarde voor toepassing van CGT bij autisme is een goede analyse van het gedrag om na te gaan wat de functie van het gedrag is. Opvallend of zorgwekkend gedrag van mensen met autisme kan een vorm van coping zijn. Zo vermijdt iemand misschien oogcontact om de hoeveelheid prikkels te beperken of om zich beter te kunnen concentreren op wat er wordt gezegd. Het kan dan meer kwaad dan goed doen om oogcontact aan te leren.
1e, 2e en 3e generatie gedragstherapie
Er kan onderscheid gemaakt worden tussen 1e, 2e en 3e generatie (cognitieve) gedragstherapie.
-
De 1e generatie gedragstherapie richt zich vooral op het veranderen van gedrag. Dit is de klassieke gedragstherapie. Belonen en straffen spelen hierbij een belangrijke rol. Een voorbeeld van een 1e generatie gedragstherapie is Applied Behavioral Analysis (ABA).
-
De 2e generatie cognitieve gedragstherapie richt zich vooral op het veranderen van cognities (gedachten). Door je gedachten te veranderen, kun je je gevoel en gedrag veranderen (cognitieve herstructurering). Je staat in therapie stil bij de inhoud van een bepaalde gedachte. Als de gedachte niet helpend is, leer je om anders te gaan denken. Voorbeelden van 2e generatie gedragstherapieën zijn de cognitieve therapie en de Rationeel-Emotieve Therapie (RET).
Bij 1e en 2e generatie (cognitieve) gedragstherapie draait het om het veranderen van gedachten, gevoelens en gedrag.
-
3e generatie cognitieve gedragstherapieën richt zich op het leren accepteren van en omgaan met gedachten en gevoelens, in plaats van deze te willen veranderen. Mindfulness en acceptatie zijn hierbij belangrijke elementen. Voorbeelden van 3e generatie CGT zijn Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT, aandachtsgerichte cognitieve gedragstherapie) en de Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Beide worden ingezet bij mensen met autisme, al dan niet in iets aangepaste vorm, zoals mindfulness bij autisme.
Hoewel deze generaties gedragstherapieën verschillend lijken, zijn er overlappingen. Elementen uit eerdere generaties vind je terug in latere generaties therapieën.
Waar te vinden?
CGT wordt aangeboden door veel ggz-organisaties en particuliere therapeuten. Bespreek met de behandelaar in hoeverre de CGT aangepast wordt aan (jouw) autisme. Bespreek ook of je CGT wil volgen voor bijvoorbeeld het accepteren van je autisme, of (met name) voor een bijkomend probleem, zoals een angststoornis. Het is belangrijk om op tijd te evalueren samen met je therapeut en op tijd over te stappen naar een andere therapie, als die beter passend is.
Meer info
-
Sandra Boerwinkel, Mirjam de Lau (2026) Cognitieve gedragstherapie bij autisme. Een praktisch behandelprogramma voor volwassenen. Hogrefe Uitgevers.
Je kunt ons altijd bellen of mailen
Twijfel je over wat je moet doen? Of weet je niet waar je moet beginnen? Dan kun je ons altijd bellen of mailen.
